مانیتور دام چه پارامترهایی را نشان می دهد؟

کلینیک های دامپزشکی از بخش های مختلفی تشکیل می شوند که هماهنگی آنها با یکدیگر، کیفیت درمان را تضمین می کند. در هر کدام از این قسمت ها، تجهیزات و دستگاه های مختلفی استفاده می شود که به کمک آنها می توان در مسیر سلامت دام قدم برداشت. آشنایی با این دستگاه ها و نحوه کارکرد آنها از جمله مهم ترین اقداماتی است که دامپزشک و تیم همراه او باید انجام دهند. برخی از این تجهیزات، مختص به یک بخش و فعالیت هستند و بعضی دیگر، در قسمت های مختلف دامپزشکی به کار می روند. دستگاه مانیتور علائم حیاتی از جمله تجهیزاتی است که در بخش های متفاوتی از کلینیک های دامپزشکی مانند اتاق جراحی، اورژانس، ICU و بخش مراقبت های ویژه مورد استفاده قرار می گیرد. این دستگاه، سیگنال های حیاتی دام را به صورت همزمان می سنجد و نمایش می دهد. برای این که مانیتور علائم حیاتی در موقعیت های درست و به جا مورد استفاده قرار بگیرد، باید با اصول کار آن بیشتر آشنا شویم؛ به همین دلیل در ادامه این مطلب در وت مارکت، توضیح می دهیم که مانیتور علائم حیاتی دامپزشکی چه پارامترهایی را نشان می دهد و چطور کار می کند.

پارامترهایی که مانیتور علائم حیاتی دامپزشکی نمایش می دهد

همانطور که گفته شد، وظیفه مانیتور دام، بررسی و نمایش پارامترهای حیاتی بدن بیمار است که اطلاعات مهمی را به دامپزشک می رساند. دستگاه های مانیتور چندپارامتری این امکان را فراهم می کنند که پارامترهای اصلی فیزیولوژیک را همزمان و دقیق اندازهگیری و ثبت کنیم. این پارامترها شامل موارد زیر هستند:

• ضربان قلب و ریتم قلب (ECG/HR)
• نرخ تنفس (Respiratory Rate)
• فشارخون غیرتهاجمی (NIBP)
• سطح اکسیژن خون (SpO2)
• درجه حرارت بدن (Temperature)

پارامترهای گفته شده، مهم ترین مولفه هایی هستند که توسط مانیتور علائم حیاتی اعلام می گردند، در برخی دستگاه ها، موارد تکمیلی مانند دی اکسید کربن بازدمی که توسط دستگاه کپنوگراف اندازه گیری می شود و همچنین شاخص هایی مانند CRT و رنگ مخاط هم سنجیده می شوند.

انواع مانیتور علائم حیاتی دامپزشکی

مانند بسیاری دیگر از تجهیزات دامپزشکی، مانیتور علائم حیاتی هم در مدل های مختلف ساخته می شود که دامپزشک براساس نیاز کلینیک از میان آنها انتخاب می کند. چند فاکتور وجود دارد که براساس آن، مانیتورهای علائم حیاتی دسته بندی می شوند که از میان آنها می توان به دو مورد اشاره کرد:

تعداد و نوع پارامترهای قابل اندازه گیری

• تک پارامتری(Single Parameter): دستگاهی است که فقط یک پارامتر مانند ECG یا SpO2 را اندازه می گیرد.
• چندپارامتری(Multi Parameter): مانیتوری است که چندین پارامتر را به صورت همزمان اندازه گیری می کند.

استفاده از مانیتورهای چندپارامتری علاوه بر این که محاسبه همزمان چند پارامتر را عملی می کند، خطای انسانی را کاهش می دهد، تشخیص بحران ها را سرعت می بخشد و در نهایت به افزایش ایمنی بیهوشی می انجامد. 

قابل حمل یا ثابت بودن دستگاه

• قابل حمل (Portable): این دستگاه ها معمولا وزن کمی دارند، با باتری کار می کنند و از آنجایی که به راحتی جابه‌جا می شوند، برای استفاده در اورژانس و همچنین برای کنترل شرایط دام بزرگ در دامداری ها و مزارع گزینه مناسبی هستند.
• ثابت (Stationary): این دستگاه ها عموما وزن و ابعاد بیشتری دارند و به صورت ثابت در اتاق عمل یا ICU مورد استفاده قرار می گیرند.

نحوه اندازه گیری پارامترهای حیاتی بدن حیوانات

برای آشنایی بیشتر با عملکرد مانیتور علائم حیاتی، بهتر است بدانیم که این دستگاه، هر پارامتر را به چه صورتی اندازه می گیرد.

اندازه گیری ضربان قلب و ریتم قلب

دستگاه های سنجش ECG براساس تشخیص پتانسیل الکتریکی قلب کار می کنند. هر انقباض قلب یک موج الکتریکی ایجاد می کند که در سطح پوست با اختلاف ولتاژ قابل تشخیص است. مانیتور علائم حیاتی برای این که ضربان قلب را محاسبه کند، از تپش های سرخرگ استفاده می کند که ناشی از فعالیت مکانیکی قلب هستند. در این دستگاه معمولا سه یا چهار الکترود وجود دارد که به کمک ژل های رسانا روی بدن دام قرار می گیرند. کابل ECG، این الکترودها را به دستگاه متصل کرده و مدار تقویت کننده دستگاه، سیگنال ها را تقویت می کند. دستگاه یک پردازشگر سیگنال دارد که موج ها را تفکیک و فیلتر می کند تا تداخل الکتریکی به حداقل برسد. نرم افزار تحلیلی دستگاه در این مرحله فعال می شود و نتایج آن در قالب موج P، کمپلکس QRS و موج T روی نمایشگر به تصویر در می آید.

ضربان قلب طبیعی در بین سگ ها براساس نژاد آنها متفاوت است و می تواند مقداری بین 60 تا 140 ضربان در دقیقه باشد. این پارامتر در گربه ها می تواند عددی بین 140 تا 220 ضربان در دقیقه باشد.

محاسبه نرخ تنفس

در دستگاه های مانیتور علائم حیاتی، نرخ تنفس می تواند به دو روش محاسبه شود:

امپدانس قفسه سینه (Thoracic Impedance)

در این روش، امپدانس قفسه سینه به وسیله دو الکترود ECG که روی سینه بیمار قرار گرفته، سنجیده می شود. در این موقعیت، الکترودهای ECG، تغییر مقاومت الکتریکی قفسه سینه را هنگام دم و بازدم تشخیص می دهند؛ به این صورت که در طول عمل دم، قفسه سینه بزرگتر است و مقاومت کمتری دارد و در بازدم، قفسه سینه جمع تر و همراه با مقاومت بیشتری خواهد بود. مانیتور علائم حیاتی برای رسیدن به نرخ تنفس، چرخه این مقاومت را در واحد زمان شمارش می کند.

مانیتورینگ CO2

روش بعدی، مانیتورینگ CO2 است که غلظت این مولفه را در بازدم اندازه می گیرد و هر بازدم را به عنوان یک تنفس حساب می کند.

نرخ طبیعی تنفس در سگ ها 15 تا 30 تنفس در دقیقه و در گربه ها 20 تا 30 تنفس در دقیقه است.

اندازه گیری فشارخون غیرتهاجمی(Non-Invasive Blood Pressure – NIBP)

برای محاسبه این پارامتر در حیوانات، پرکاربردترین راه، استفاده از روش اوسیلومتریک(Oscillometric) است. در این روش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک به وسیله فشارسنج بررسی می شود. این کار به این طریق صورت می گیرد که کاف دور اندام مورد نظر یا دم حیوان پیچیده شده و به کمک پمپ هوا، تا مقداری بیشتر از فشار سیستولیک باد می شود. زمانی که کاف به تدریج خالی می شود، سنسور فشار دستگاه، لرزش های دیواره عروق را ثبت می کند. لحظه ای که لرزش دیواره عروق آغاز می گردد، فشار سیستولیک ثبت می شود. در ادامه، بیشترین دامنه لرزش با فشار میانگین(MAP) برابر خواهد بود و نقطه پایان لرزش ها، فشار دیاستولیک محسوب می شود. این کار کمتر از یک دقیقه زمان می برد و تمامی اعداد به دست آمده روی مانیتور، نمایش داده خواهند شد.

یکی دیگر از روش های اندازه گیری فشار خون، استفاده از پروب داپلر است. در روش Doppler که به ویژه برای دام کوچک مانند گربه و خرگوش به کار می رود، پروب صوتی روی شریان قرار می گیرد و با خالی شدن کاف، اولین صدا به عنوان فشار سیستولیک در نظر گرفته می شود.

محاسبه سطح اکسیژن خون

سطح اکسیژن خون معمولا با استفاده از پالس اکسیمتر اندازه گیری می شود. مانیتور دامپزشکی برای این که سطح اکسیژن خون حیوان را محاسبه کند، دو سنسور یا پروب دارد که به زبان، گوش یا دم دام متصل می شوند. نور مادون قرمز به وسیله این پروب ها تابیده می شود، بخشی از آن به وسیله هموگلوبین های اکسیژن دار و هموگلوبین های بدون اکسیژن جذب شده و باقی مانده عبور می کند و به پروب دیگر می رسد. نسبت پرتوهای جذب شده به پرتوهایی که به پروب دیگر رسیده اند، می توانند میزان اکسیژن خون را مشخص کند. معمولا اکسیژن خون باید بین 95 تا 100 درصد باشد و زمانی که این میزان به کمتر از 92-90 درصد برسد، هشدار کمبود اکسیژن اعلام می شود.

اندازه گیری درجه حرارت بدن

یکی دیگر از سنسورهای دستگاه مانیتور علائم حیاتی، سنسور Temp برای اندازه گیری درجه حرارت بدن است. این سنسور معمولا در رکتوم دام گذاشته می شود اما براساس شرایط می تواند به پوست هم متصل شود. پس از آن، تغییر مقاومت یا ولتاژ ناشی از دما به سیگنال الکتریکی تبدیل می شود و دستگاه دما را با دقت 0.1 درجه نشان می دهد. دمای طبیعی برای سگ ها و گربه ها باید مقداری حدود 37.5 تا 39.2 درجه سانتی گراد باشد.

اندازه گیری دی اکسید کربن بازدمی

همانطور که گفته شد، دی اکسید کربن توسط تمامی مانیتورهای علائم حیاتی سنجیده نمی شود و به عنوان شاخص تکمیلی برای برخی از دستگاه ها در نظر گرفته شده است. مانیتورهایی که این کار را انجام می دهند، سنجش دی اکسید کربن را به روش Side Stream Capnograph پیش می برند. در این روش شلنگ باریکی از مسیر لوله تراشه، نمونه هوای بازدم را مکش می کند و درون دستگاه می برد. در دستگاه پرتوی مادون قرمز از گاز عبور می کند، میزان جذب نور با غلظت CO2 متناسب است و در نهایت دستگاه، موج کپنوگراف و مقادیر EtCO2 را نمایش می دهد.

وجود مانیتور علائم حیاتی در تمامی کلینیک های دامپزشکی لازم است تا شرایط بیمار در موقعیت های اضطراری، تحت کنترل پیوسته قرار بگیرد. یکی از مهم ترین ویژگی هایی که مانیتورهای دام باید داشته باشند، سیستم هشدار است که در صورت خارج شدن هر کدام از پارامترها از بازه طبیعی، این سیستم مورد پیش آمده را اطلاع دهد.

 در حال حاضر دستگاه های متعددی در بازار تجهیزات پزشکی ایران وجود دارند که دامپزشکان می توانند از میان آنها انتخاب کنند. انتخاب شرکت تجهیزات دامپزشکی معتبر از جمله اقدامات مهمی است که باید برای تهیه دستگاه های باکیفیت صورت گیرد. شرکتی که در این زمینه فعالیت می کند باید براساس شرایط کلینیک مورد نظر، به دامپزشک مشاوره داده و دستگاه معتبری را همراه با ضمانتنامه و خدمات پس از فروش ارائه دهد. همچنین باید طرز استفاده از دستگاه را به پرسنل کلینیک آموزش دهد. کارشناسان وت مارکت در تمامی این مراحل، همراه دامپزشکان خواهند بود.