انواع میکروسکوپ های دامپزشکی و کاربردهای آن ها

میکروسکوپ دامپزشکی

سال ها و قرن های گذشته، یکی از مهم ترین مشکلاتی که باعث می شد حیوانات و انسان های بیمار از بین بروند، این بود که مشکل به راحتی قابل تشخیص نبود. بسیاری از پزشکان و دامپزشکان، تنها بر اساس حدسیات خود برخی بیماری ها را تشخیص می دادند. کم کم اهمیت تجهیزات دامپزشکی و پزشکی بیشتر مشخص شد و با پیشرفت تکنولوژی، متخصصان تلاش کردند که برای رسیدن به درمان سریع تر و مطمئن تر، دستگاه های مجهزتری بسازند. یکی از مهم ترین تجهیزات در تمام مراکز درمانی، میکروسکوپ است که از دستگاه های مهم و پایه در آزمایشگاه ها محسوب می شود. این وسیله کمک می کند که تکنسین آزمایشگاه بتواند در زمان بسیار کم و با نمونه کوچکی، نتیجه آزمایش های مدنظر دامپزشک را به دست آورده و نقش مهمی در تشخیص بیماری ها ایفا کند. به دلیل اهمیت بسیاری که وجود میکروسکوپ در تمامی مراکز دارد، در ادامه این مطلب در وت مارکت، انواع میکروسکوپ و نقش آنها در دامپزشکی را توضیح خواهیم داد.

کاربرد میکروسکوپ دامپزشکی

میکروسکوپ دستگاهی حیاتی در تمامی مراکز است که در واقع می تواند نقش یک چشم دقیق با بزرگنمایی چند برابری را ایفا کند. این وسیله می تواند وجود مواردی که به راحتی قابل مشاهده نیستند را تایید یا رد کند و به همین واسطه، انواع انگل ها، باکتری ها، قارچ ها و حتی سلول های غیرطبیعی را تشخیص دهد. با توجه به کارایی مهم این دستگاه، میکروسکوپ یکی از مهم ترین تجهیزات در آزمایشگاه های دامپزشکی و پزشکی محسوب می شود. علاوه بر آزمایشگاه، با توجه به این که میکروسکوپ مدل های مختلفی دارد، در برخی جراحی ها هم، میکروسکوپ به تشخیص های بالینی و تصمیم گیری سریع تر و دقیق تر کمک می کند. کاربرد میکروسکوپ تنها به مراکز درمانی محدود نمی شود؛ امروزه در تمامی پژوهشگاه ها و مراکز تحقیقاتی که در زمینه بررسی بیماری ها، ساخت داروها و واکسن های مختلف فعالیت می کنند، حتی آزمایشگاه های مواد و متالوژی، وجود میکروسکوپ یک امر مهم به شمار می آید.

ساختار میکروسکوپ

مهم ترین هدف تمامی میکروسکوپ ها، بزرگ کردن تصاویری است که با چشم انسان به راحتی قابل مشاهده نیستند. این هدف در دستگاه های مختلف با ساختار متفاوت، تا اندازه ای که مورد نیاز است، تامین می شود. با این حال می توان گفت که اساس کار تمامی میکروسکوپ ها روی یک پایه بنا شده و به مرور و در دستگاه های مختلف، شکل خاص خود را پیدا کرده است.

احتمالا همه شما، یک بار ذره بین را در دست گرفته و با آن اجسام مختلف را نگاه کرده اید؛ کاری که میکروسکوپ انجام می دهد، در واقع شبیه به عملکرد ذره بین است که و بزرگنمایی بیشتر و تصویر دقیق تر و واضح تری ارائه می دهد.

به صورت کلی میکروسکوپ یک لوله دارد که قسمت انتهایی آن دو عدسی، تحت عنوان عدسی شیء و عدسی چشمی، قرار گرفته اند. در زمان بررسی نمونه، تصویری که به وسیله عدسی شیء تشکیل شده است، به کمک عدسی چشمی بزرگ تر می شود. برای رسیدن به تصویر واضح و شفاف، در این دستگاه از سیستم نوری شامل لامپ، کندانسور یا مجموعه عدسی های متمرکز کننده نور و دیافراگم برای کنترل نور استفاده می شود. این سیستم در تمامی دستگاه ها وجود دارد اما براساس نوع دستگاه می تواند پیشرفته تر شده و کمی تغییر کند.

در واقع اصل کار میکروسکوپ، براساس عبور نور با طول موج های مختلف، از عدسی دستگاه است. با تکیه بر همین اصل، در ساخت میکروسکوپ ها از عدسی های مختلف استفاده می شود که می توانند تصویر نهایی به دست آمده را تغییر دهند.

انواع میکروسکوپ

میکروسکوپ براساس نوع ساخت خود به انواع مختلفی تقسیم می شود که در ادامه مهم ترین آنها را معرفی می کنیم:

میکروسکوپ نوری Light Microscope

رایج ترین و آشناترین نوع میکروسکوپ ها، میکروسکوپ نوری است. این دستگاه از نور سفید و مرئی برای ایجاد روشنایی و بزرگنمایی تصاویر استفاده می کند. در این میکروسکوپ، نور از منبع نور تابیده شده، از نمونه منعکس شده و تصویر نهایی تحت بزرگنمایی عدسی ها دیده می شود. در کلینیک های دامپزشکی این وسیله را می توان برای بررسی نمونه های خونی، سیتولوژی، نمونه های پوستی و ادرار و مدفوع به کار برده و به کمک نمونه های گفته شده، عفونت های مختلف مانند عفونت باکتریایی، قارچی و ویروسی، انگل های روده ای یا خارجی، ناهنجاری های سلول های خونی و تغییرات سلولی و احتمال وجود برخی تومورها را بررسی کرد.  

میکروسکوپ فلورسنت Fluorescence Microscope

در میکروسکوپ فلورسنت از منبع نور ماورای بنفش استفاده می شود که با تابش، الکترون ها را برانگیخته کرده و نوری در رنگ های مختلف منتشر می کند که می تواند راهنمای خوبی برای تشخیص مواردی مانند باکتری ها باشد. این میکروسکوپ معمولا تصویر کاملی از نمونه نشان نمی دهد و به همین دلیل بیشتر در مطالعات بیولوژیکی مولکولی و تحقیقاتی استفاده می شود. البته در برخی مواقع می توان از آن برای تشخیص سریع پاتوژن های خاص یا بررسی بافت چشم هم بهره برد.

میکروسکوپ استریو Stereo Microscope

این مدل از میکروسکوپ ها عموما بزرگنمایی کمتری ایجاد می کنند و در عوض عمق میدان بالاتری دارند.‌ از این دستگاه معمولا برای بررسی نمونه های بزرگ تر مانند انگل های خارجی، مو و حشرات استفاده می شود. میکروسکوپ استریو بیشتر برای بررسی ساختارهای سه بعدی مناسب است و به همین جهت در کالبدشکافی های کوچک و آماده سازی بافت برای هیستولوژی هم استفاده می گردد. این دستگاه علاوه بر مراکز درمانی، در صنایع الکترونیک به ویژه برای ساخت ساعت یا تخته مدار هم کاربرد دارد.

میکروسکوپ کنفوکال Confocal Microscope

یکی از مهم ترین تفاوت های میکروسکوپ کنفوکال با سایر میکروسکوپ ها این است که برخلاف مدل های قبلی که از نور منظم برای تشکیل تصویر استفاده می کردند، در این مدل، نور لیزر به کار می رود. این وسیله با استفاده از اسکن نقطه‌ ای و دریچه اپتیکی تصاویر لایه‌ ای یا اسلایدی با وضوح مناسب ایجاد می کند. از میکروسکوپ کنفوکال می توان در تحقیقات سلولی، تصویربرداری از ساختارهای بافتی با برچسب فلورسانت و همچنین در برخی شرایط خاص مانند بررسی قرنیه در چشم پزشکی دامپزشکی استفاده کرد.

میکروسکوپ الکترونی روبشی و عبوری SEM / TEM

در این مدل از دستگاه ها، به جای نور از الکترون برای دیدن تصاویر استفاده می شود. در هر دوی این مدل ها، چه SEM و چه TEM، نمونه ها در خلا اسکن می شوند و شرایط ویژه تری برای تهیه آنها وجود دارد. TEM برای دیدن جزئیات داخل سلولی مانند برش‌ های نازک و SEM برای نمای سطحی و توپوگرافی مناسب تر هستند. SEM وضوح بسیار بالاتری دارد و دیدن ساختارهای زیر 1 نانومتر تا چند نانومتر را ممکن می کند. این مدل دستگاه ها معمولا برای شرایط بسیار پیچیده ای که میکروسکوپ نوری قادر به پاسخدهی نباشد، به کار می روند.

میکروسکوپ های دیگری هم در حال حاضر در مراکز مختلف استفاده می شوند که کاربری کمتری در مراکز دامپزشکی دارند و از میان آنها می توان به میکروسکوپ پلاریزان برای ارگانیسم های خاص، میکروسکوپ نیروی اتمی برای تحقیقات بسیار تخصصی و همچنین روش های نوظهوری مانند FIBI (Fluorescence Imitating Brightfield Imaging) برای تصویربرداری با حداقل آماده سازی اشاره کرد.

میکروسکوپ های دامپزشکی

تا اینجا درباره انواع میکروسکوپ ها صحبت کردیم، حالا دو مدل میکروسکوپ را معرفی می کنیم که بیشترین استفاده و کاربرد را در دامپزشکی ها دارند.

میکروسکوپ آزمایشگاهی دامپزشکی

این میکروسکوپ، در واقع همان میکروسکوپ نوری است که پیش از این به آن اشاره شد. این وسیله به دلیل کاربرد فراوان، قیمت مناسب، دقت کافی و کاربری آسانی که دارد از جمله محبوب ترین وسایل در آزمایشگاه های دامپزشکی برای مراجعه های روزمره محسوب می شود. این وسیله یک منبع نور دارد که نور را به نمونه می تاباند، نور منعکس شده از نمونه از مجموعه عدسی های دستگاه عبور می کند و در نهایت به وسیله عدسی چشمی، بزرگنمایی مورد نظر رخ می دهد. در این دستگاه، امکان استفاده از روش ‌های مختلف کنتراست اعم از Phase contrast برای سلول ‌های زنده، Darkfield برای موجودات ریز حرکت‌ دار، یا ارتقای کنتراست با رنگ‌ آمیزی وجود دارد.

میکروسکوپ آزمایشگاهی دامپزشکی در زمینه های :

• هماتولوژی و بررسی نمونه خونی برای مشاهده سلول ها، همولیز، اشکال غیرطبیعی سلولی و انگل های خونی
• بررسی نمونه ادرار و تشخیص سلول ها، کریستال ها و باکتری ها
• سیتولوژی و تشخیص سلول های عفونی، التهابی، ترشحات و ضایعات پوستی

و همچنین برای آموزش به دانشجویان و پرسنل مراکز استفاده می شود.

میکروسکوپ جراحی دامپزشکی

در برخی از عمل های جراحی، به ویژه عمل های حساسی مانند چشم پزشکی، جراحی های مغز و اعصاب و یا بازسازی عروق، نیاز به بزرگنمایی مناسبی وجود دارد که در این موقعیت ها از میکروسکوپ جراحی به عنوان یک ابزار تخصصی استفاده می شود. در میکروسکوپ جراحی معمولا نور سرد LED به کار می رود که در حین عمل، گرما و سایه ایجاد نکند. بزرگنمایی دستگاه متغیر است و براساس نیاز می توان آن را تنظیم کرد. میکروسکوپ جراحی باید بازوی متحرک داشته باشد که در زوایای مختلف قرار بگیرد. برخی از مدل های میکروسکوپ جراحی، مانیتور و دوربینی برای نمایش و ضبط تصاویر دارند.

نکات مهم در خرید میکروسکوپ دامپزشکی

پیش از هر چیز، ابتدا باید هدف مرکز دامپزشکی را تعیین و میزان مراجعه به کلینیک را تخمین زد. در قدم بعد، باید میزان بودجه ای که برای خرید دستگاه می توان در نظر گرفت را مشخص کرد. در زمان خرید منبع نور دستگاه باید در نظر گرفته شود. امروزه بسیاری از دستگاه ها از منبع نور LED استفاده می کنند که در طول عمر بیشتری دارد و نور یکنواخت و باکیفیتی تولید می کند. پایداری پایه دستگاه هم باید در زمان خرید در نظر گرفته شود. همچنین میزان بزرگنمایی و کیفیت تصاویر هم از جمله موضوعات مهمی است که باید به آنها توجه کرد.

امروزه انواع مختلف میکروسکوپ را می توان عضو جدانشدنی از کلینیک های دامپزشکی دانست. استفاده از این دستگاه، چه در آزمایشگاه و چه در بخش جراحی، کیفیت اقدامات درمانی را افزایش داده و کمک می کند که دامپزشک با سرعت و دقت بیشتری بیماری را تشخیص دهد. این وسیله به عنوان یکی از مهم ترین تجهیزات دامپزشکی باید از فروشندگان و تامین کنندگان باتجربه ای خریداری شود که دستگاه هایی معتبر از به روزترین برندهای دنیا را ارائه می دهند. شرکت وت مارکت، علاوه بر در اختیار گذاشتن انواع میکروسکوپ ها، پیش از فروش، به مرکز مورد نظر مشاوره می دهد، کیفیت دستگاه و خدمات پس از فروش را تضمین کرده و پس از خرید، نحوه کار با آن را به پرسنل مربوطه آموزش خواهد داد.