تاثیر آلودگی هوا بر حیوانات خانگی

آلودگی هوا 

هوای پاک یکی از ضروری ترین نیازهای زیستی تمامی موجودات زنده است. مولفه ای که سال هاست در بسیاری از کلان شهرها، همزمان با صنعتی شدن، کیفیت خود را از دست داده است. این خطر، سلامت تمامی موجودات زنده را به خطر می اندازد، کمااینکه در سال های اخیر، در برخی از شهرهای ایران، آمارهای تکان دهنده ای درباره آثار مخرب آلودگی هوا در جنبه های مختلف زیستی، منتشر شده است. اما این موضوع، تنها بر سلامت انسان ها اثر نمی گذارد و گستردگی آن، سگ ها، گربه ها و سایر حیوانات را هم درگیر می کند. در شهرهای بزرگ، در سراسر دنیا، گزارش هایی منتشر می شود که نشان می دهد در زمان آلودگی هوا، تعداد مراجعه کنندگان به دامپزشکی ها، افزایش پیدا می کند. همزمان که انسان ها، برای حفظ سلامت خود در برابر آلودگی هوا، تا حد ممکن، تلاش می کنند، والدین حیوانات خانگی، باید اطلاعات خود را برای مراقبت از پت هایشان افزایش داده و اقدامات لازم را انجام دهند. با توجه به اهمیت این موضوع، در ادامه این مطلب در وت مارکت، درباره تاثیر آلودگی هوا بر حیوانات خانگی صحبت کرده و نکاتی را مطرح می کنیم که می تواند در کنترل پیامدهای این موضوع، موثر باشد.

در چه شرایطی هوا آلوده محسوب می شود؟

در آلودگی هوا، مولفه های مختلف نقش دارند؛ در واقع مجموعه ای از گرد و غبارهای طبیعی تا ذرات معلق، گازهای سمی و مواد شیمیایی ناشی از سوخت های مختلف در فعالیت های صنعتی، ممکن است آلودگی هوا را رقم بزنند. با این حال، یکی از مهم ترین شاخص ها که در اعلام آلودگی هوا نقش بسیاری دارد، میزان PM2.5 یا ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون است. این ذرات، تا حدود صدبرابر از تار موی انسان کوچک تر هستند و به واسطه اندازه بسیار کوچکی که دارند، به راحتی با تنفس، وارد دستگاه تنفسی بدن موجودات زنده شده، به خون راه پیدا می کنند و بیماری ها و آسیب های خطرناکی را منجر خواهند شد. این ذرات برای مدت زیادی در هوا معلق می مانند و عامل اصلی آلودگی هوا به شمار می آیند.

در کنار انسان ها، بسیاری از حیوانات هم، به ویژه آنهایی که در محیط شهری و بیرون از خانه زندگی می کنند، در معرض این آلودگی قرار می گیرند و به مرور ممکن است به بیماری های مختلفی دچار شوند. حیوانات خانگی هم از این قاعده مستثنی نیستند، به همین دلیل لازم است که اطلاعات دقیق تری پیرامون تاثیر آلودگی هوا بر آنها بدانیم.

آلودگی هوا چه تاثیری بر سلامت حیوانات خانگی می گذارد؟

آلودگی هوا تنها به ایران محدود نمی شود و تمامی کشورها دنیا، به ویژه در روزهای سرد فصل زمستان و همزمان با پدیده وارونگی، ممکن است آلودگی هوا را تجربه کنند. با توجه به این پدیده، تحقیقات مختلفی درباره همبستگی افزایش آلودگی هوا و مراجعه به دامپزشکی انجام شده که نمونه ای از آن در انگلستان نشان می دهد، همزمان با کاهش آلودگی هوا، تعداد مراجعه به دامپزشکی تا 80000 بار کاهش پیدا کرده است. این عدد نشان می دهد که آلودگی هوا، حتی در منازل هم، نقش پررنگی در بروز بسیاری از بیماری ها در حیوانات خانگی دارد. مهم ترین بیماری های به وجود آمده توسط آلودگی هوا در حیوانات را می توان به صورت زیر معرفی کرد:

بیماری های تنفسی مزمن و حاد

تنفس طولانی مدت و دائمی در هوای آلوده می‌ تواند به تحریک، التهاب و عفونت در مجاری تنفسی حیوانات منجر گردد. بسیاری از مطالعات عنوان کرده اند که افزایش آلاینده ‌های هوا با افزایش و عود بیماری‌ های تنفسی در حیوانات خانگی ارتباط مستقیم دارند و می توانند بیماری های مزمن تنفسی در سگ ها و گربه را به وجود آورند. سرپرستان حیوانات خانگی، باید علائمی مانند تنگی نفس، نفس نفس زدن، خس خس کردن سینه، کاهش فعالیت بدنی و خستگی زودهنگام را به عنوان نشانه هایی برای این بیماری ها، جدی بگیرند و در اسرع وقت به دامپزشک مراجعه کنند.

بیماری های قلبی و عروقی

تحقیقات بی شماری که روی تاثیر آلودگی هوا بر انسان ها انجام شده، نشان داده است که این موضوع می تواند باعث افزایش فشارخون و احتمال بروز بیماری های قلبی شود. با توجه به شباهت فیزیولوژیک بین گونه های مختلف جانوری، دامپزشکان معتقدند که این آلودگی هوا، سلامت قلب حیوانات را هم نشانه می گیرد.

افزایش استرس و تغییرات رفتاری

همانند انسان ها، حیواناتی که مدام در معرض آلودگی هوا هستند، استرس و احساسات منفی را تجربه می کنند که ممکن است روی رفتارهای آنها هم اثر بگذارد. اگر حیوان در معرض مداوم هوای آلوده باشد، ممکن است رفتارهای غیرمعمول مانند بی‌ قراری، کاهش علاقه به ارتباط با سرپرستان یا دیگر حیوانات و حتی تغییر در الگوی خواب را نشان دهد.

مقایسه تاثیر آلودگی هوا بر حیوانات و انسان ها

تمامی موجودات زمانی که در معرض آلودگی هوا قرار می گیرند، آسیب می بینند. با این حال، این آسیب ممکن است در حیوانات در زمان کوتاه تری بروز کند. این موضوع را می توان با تکیه بر دلایل مختلفی عنوان کرد:

• ذرات معلق و آلودگی ها معمولا در نزدیکی زمین غلظت بیشتری دارند و به همین دلیل حیوانات ممکن است میزان بیشتری از آلاینده ها را تنفس کنند.
• بسیاری از حیوانات خانگی، به ویژه سگ ها، در مقایسه با انسان ها، فعالیت بدنی بیشتری مخصوصا در بیرون از خانه دارند و این قرارگیری مستقیم در معرض هوای آلوده، بار تنفسی آنها را افزایش می دهد.
• بین نژادهای مختلف حیوانات، تفاوت های فیزیولوژیک زیادی وجود دارد؛ برخی از آنها سیستم تنفسی حساس تری دارند و از طرف دیگر، حیوانات مسن تر، سیستم ایمنی ضعیف تری خواهند داشت و با احتمال بیشتری تاثیرات آلودگی هوا را بروز خواهند داد.

در واقع حیوانات خانگی، به عنوان شاخص محیطی در این زمینه شناخته می شوند. یعنی سلامت آنها، علاوه بر اهمیت بسیاری که در جای خود دارد، می ‌تواند هشداری برای سلامت انسان ‌ها هم در نظر گرفته شود. آنها در بسیاری از موارد اولین موجوداتی هستند که آثار منفی آلودگی محیط را نشان می ‌دهند، زیرا سیستم تنفسی کوچک ‌تر و عمر کوتاه‌ تری دارند و به همین واسطه، اثر عوامل زیست ‌محیطی بر بدن آنها، در مدت زمان کوتاه تری بروز می کند.

راهکارهای مراقبت از حیوانات در هوای آلوده

برای اکثر شهروندان که در شهرهایی با هوای آلوده زندگی می کنند، امکان مهاجرت به شهری با هوای تمیزتر وجود ندارد؛ به همین دلیل باید روش هایی را در نظر گرفت که تا حد امکان، اثرات ناشی از این پدیده خطرناک را کاهش داد:

دنبال کردن اخبار عمومی و نظارت بر کیفیت هوا

به عنوان افرادی که در شهرهای آلوده زندگی می کنیم، هم برای سلامت خودمان و هم حیواناتی که مسئول سلامتشان هستیم، باید از کیفیت هوای محیط باخبر باشیم تا در صورت نیاز، اقدامات مقتضی را انجام دهیم.

استفاده از دستگاه تصفیه هوا

بسیاری از محققان معتقدند که استفاده از دستگاه تصفیه هوا تا اندازه خوبی می تواند ذرات آلوده کننده هوا را کاهش دهد. در فضاهای بسته، استفاده از تصفیه‌ کننده ‌های هوا با فیلتر HEPA و کربن فعال می ‌تواند هوای داخل محیط را سالم‌ تر کند.

تنظیم زمان و مکان بیرون بردن حیوان

بسیاری از سگ ها، باید زمانی از روز را برای پیاده روی و فعالیت های فیزیکی، در محیط بیرون از خانه بگذارنند. معمولا در هر شهری، مراجع رسمی ساعاتی را اعلام می کنند که هوا آلودگی کمتری دارد؛ مثلا در بعضی از شهرها، صبح زود، پیش از آغاز فعالیت های صنعتی، هوا قدری تمیزتر است و می توان آن وقت را برای بیرون بردن حیوان انتخاب کرد. برای پیاده روی حیوان بهتر است فضاهای سبز، مانند پارک ها یا خیابان هایی با درخت های بیشتر را در نظر گرفت.  

کنترل تغذیه

غذای حیوان باید به اندازه و سرشار از مواد مغذی باشد؛ برخی مکمل ها هم برای بدن حیوان لازم است که باید آنها را با مشورت با دامپزشک تهیه کرد. مجموعه این عوامل، نقش بسزایی در ارتقای سیستم ایمنی بدن حیوان دارد و کمک می کند آلودگی نقش مخرب کمتری ایفا کند.

معاینات روتین دامپزشکی

هر گونه تغییری در روند رفتار حیوان یا دیگر نشانه ها باید در نظر گرفته شود. بی نظمی در تنفس، تنگی نفس، خس خس سینه و علائم آلرژیک، مهم ترین نشانه هایی هستند که در روزهای آلوده باید جدی گرفته شوند. در صورت مشاهده این علائم، باید سریعا مورد به وجود آمده با دامپزشک مطرح شود.

آیا آلودگی هوا می‌تواند باعث کوتاه شدن عمر سگ و گربه شود؟

متاسفانه جواب کوتاه به این سوال، بله است. شواهد علمی نشان می ‌دهد که قرارگیری سگ ها و گربه ها در برابر هوای آلوده، برای مدت طولانی، ممکن است به صورت غیر مستقیم، کاهش عمر آنها را رقم بزند. آلودگی مزمن هوا، به ‌خصوص وجود ذرات بسیار ریز مانند PM2.5، در بدن حیوان التهاب پایدار ایجاد کرده و منجر به آسیب تدریجی به بافت‌ های حیاتی بدن و ارگان هایی مانند ریه، قلب و عروق می گردد.

آلودگی هوا، یکی از خطرناک ترین مولفه ها در دنیای امروز است که سلامت موجودات زنده را در معرض خطر قرار می دهد. حیوانات خانگی هم به عنوان موجوداتی که عمدتا چرخه زندگی کوتاه تری نسبت به انسان ها دارند، در برابر عوامل محیطی آسیب پذیری بیشتری نشان می دهند. شاید نتوان آلودگی هوا را به صورت مستقیم عامل مرگ حیوانات دانست، اما این مولفه، پیشرفت بیماری ها را تسریع می کند و توان بدن برای مقابله با آنها را کاهش می دهد. در این شرایط، می توان آلودگی هوا را با کاهش طول عمر حیوانات مرتبط دانست.

با این حال، آگاهی والدین حیوانات خانگی و جدی گرفتن اقدامات پیشگیرانه می ‌تواند نقش مهمی در کاهش این اثرات داشته باشد. باید این نکته را در نظر داشت که سلامت حیوانات خانگی به‌ طور مستقیم با محیط زندگی آنها گره خورده است و ارتقای کیفیت عوامل محیطی، مسئولیتی است که سرپرستان آنها باید تا حد امکان آن را در اولویت قرار دهند.