بررسی انواع پروب در سونوگرافی دامپزشکی

راهنمای انتخاب پروب در سونوگرافی 

تصویربرداری یکی از مهم ترین روش ها برای تشخیص بیماری های مختلف و همچنین کنترل شرایط حیوانات در دامپزشکی است. از آنجایی که حیوانات نمی توانند در مورد شرایط خود توضیح دهند، به وسیله دستگاه های گوناگون، لازم است که تصاویری از قسمت های مختلف بدن در اختیار دامپزشک قرار بگیرد، تا تشخیص دقیق تری حاصل شود. دستگاه سونوگرافی را می توان از جمله پرکاربردترین تجهیزات تصویربرداری دامپزشکی دانست که از بافت های مختلف بدن حیوان تصاویری دقیق و شفاف ارائه می دهد. یکی از مهم ترین قسمت های دستگاه سونوگرافی، پروب است که نقش اساسی در تصویربرداری دارد. پروب ها در مدل های مختلف ساخته می شوند که براساس اندام مورد نظر، باید پروب مناسب انتخاب شود. یکی از نکات مهم در انتخاب دستگاه سونوگرافی دامپزشکی، وجود پروب های مختلف است. به همین دلیل در ادامه این مطلب در وت مارکت، پس از معرفی بیشتر دستگاه سونوگرافی، به بررسی انواع پروب در سونوگرافی دامپزشکی می پردازیم و کاربرد هرکدام را توضیح می دهیم.

معرفی دستگاه سونوگرافی دامپزشکی

سونوگرافی(Ultrasonography) به دلیل کیفیت بالا و در عین حال، ایمن و غیرتهاجمی بودن، از روش های محبوب تصویربرداری به شمار می آید. دستگاه سونوگرافی از امواج اولتراسوند یا فراصوت برای تصویربرداری استفاده می کند و می تواند تصاویر واضحی از بافت های مختلف بدن در اختیار دامپزشک قرار دهد. یکی از مهم ترین کاربردهای دستگاه سونوگرافی هم برای دام کوچک و هم دام بزرگ، تشخیص بارداری و بررسی وضعیت جنین و حیوان مادر است. به کمک این دستگاه می توان احتمال وجود بارداری، تعداد جنین ها، سلامت جنین ها و همچنین احتمال بارداری کاذب را بررسی کرد.

یکی دیگر از کاربردهای این دستگاه، مشاهده اندام های داخلی و تشخیص بیماری های مربوط به این ارگان هاست. اندام هایی مانند طحال، کبد، کلیه، مثانه، رحم و تخمدان به وسیله دستگاه سونوگرافی بررسی می شوند تا بیماری، در صورت وجود، در مراحل اولیه شناسایی و برای درمان آن اقدام شود. در کنار این ویژگی ها، برخی از دستگاه های سونوگرافی، امکان اکوکاردیوگرافی هم دارند و می توان به کمک آنها، مشکلات دریچه ای، نارسایی های قلبی و بیماری های ژنتیکی قلبی را مورد بررسی قرار داد.

دستگاه سونوگرافی، از بخش های مختلفی تشکیل شده است که هرکدام قسمتی از فرایند تصویربرداری را پیش می برند. در کنار مانیتور، پردازشگر، پرینتر و منبع انرژی، پروب دستگاه را می توان مهم ترین بخش دستگاه سونوگرافی در نظر گرفت.

پروب دستگاه سونوگرافی چیست؟

پروب یا ترانسدیوسر(Ultrasound Probe / Transducer) در واقع رابط بین دستگاه سونوگرافی و بدن بیمار است. این بخش از دستگاه، روی بدن حیوان گذاشته می شود و امواج اولتراسوند مورد نیاز را تولید کرده و امواج بازتاب شده از بافت بدن را دریافت می کند. پروب سونوگرافی یک مبدل پیزوالکتریک است که انرژی الکتریکی را به امواج صوتی با فرکانس بالا تبدیل می ‌کند و زمانی که روی بدن قرار می گیرد به بافت مورد نظر می رساند. این امواج به هر بافتی که برخورد می کنند، بازتاب خواهند کرد که امواج بازتاب شده از بافت، به پروب برگشته و مجددا به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌ شوند. امواجی که از بافت هایی با تراکم متفاوت بازتاب می کنند، پارامترها و ویژگی های مختلفی دارند که در نهایت به نمایشگر منتقل شده و تصویر بافت را تشکیل می دهند.

پروب سونوگرافی، از کریستال های پیزوالکتریک، لنز صوتی، کابل انتقال سیگنال، لایه تطبیق آمپدانس و بدنه محافظ ساخته شده است. کریستال های پیزوالکتریک، امواج الکتریکی را دریافت کرده، ارتعاش می کنند و به همین واسطه، امواج فراصوت یا اولتراسوند تولید می شوند.

انواع پروب در سونوگرافی دامپزشکی

همانطور که پیش از این هم اشاره کردیم، پروب ها در مدل های مختلفی ساخته می شوند که هرکدام کاربرد مخصوص به خود را دارند. پروب های سونوگرافی را بر اساس شکل و طراحی آنها، آرایش کریستال ها و کاربرد پروب می توان به انواع مختلفی تقسیم کرد:

پروب خطی Linear Probe

این پروب، گزینه ای ایده‌آل برای تصویربرداری از ساختارهای سطحی به شمار می آید. به کمک این پروب می توان تاندون ها و لیگامان ها را به ویژه در اسب ها بررسی کرد. علاوه بر آن، ساختارهایی مانند غده تیروئید، عضلات و مفاصل در دام کوچک هم به کمک این پروب می توانند رویت شوند. پروب خطی سطح تماس صاف و مستطیل شکل دارد. در این پروب، کریستال ها به صورت خطی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند و امواج را به صورت موازی و مستقیم ارسال می کنند. امواج تابیده شده به وسیله پروب خطی، نفود کم اما وضوح بالایی دارند و می توانند تصاویر بسیار باکیفیتی ایجاد کنند؛ اما به دلیل همان نفوذ کم، در تصویربرداری های عمیق، با محدودیت روبه‌رو خواهند بود. از دیگر کاربردهای پروب خطی می توان به تصویربرداری از غدد لنفاوی، بیضه و سیستم تولید مثل، پوست و توده های زیرپوستی اشاره کرد کمااینکه برخی از دامپزشکان برای سونوگرافی شکمی از حیوانات کوچک هم از این پروب استفاده می کنند.

پروب کانوکس Convex Probe

پروب کانوکس سطح منحنی دارد و می تواند دید وسیع تری در عمق ایجاد کند. فرکانس این پروب در محدوده پایین تری قرار می گیرد و عمق نفوذ بیشتری دارد. این پروب بیشتر در سونوگرافی های شکمی مورد استفاده قرار می گیرد و به کمک آن می توان وضعیت کبد، طحال، کلیه، مثانه و رحم را بررسی کرد. تشخیص بارداری در دام بزرگ و سگ های نژاد بزرگ، بررسی دستگاه ادراری، بررسی تومور در اندام های داخلی به وسیله این پروب انجام می شود. از آنجایی که پروب کانوکس نفوذ بالایی دارد می تواند در حیوانات بزرگ تری مانند اسب و شتر هم مورد استفاده قرار بگیرد.

پروب میکروکانوکس Microconvex Probe

این پروب، ساختاری شبیه به پروب کانوکس اما کوچک تر دارد. پروب میکروکانوکس را می توان یکی از محبوب ترین پروب ها در کلینیک های دامپزشکی تخصصی دام کوچک دانست. این وسیله، سطح تماس کوچک و منحنی دارد و Footprint یا ردپای کوچک آن کمک می کند که دامپزشک بتواند به خوبی از بدن سگ ها و گربه های کوچک تصویربرداری کند. بین میزان نفوذ و وضوح تصویری که این پروب ایجاد می کند، تعادل خوبی برقرار است و می توان آن را بین دنده های بدن حیوان قرار داد و تصاویر باکیفیتی به دست آورد. پروب میکروکانوکس به عنوان یک پروب چندمنظوره در کلینیک های دامپزشکی استفاده می شود که می توان آن را برای بررسی قلب حیوانات کوچک هم به کار برد. کلیه، مثانه، طحال، کبد و سایر اندام های شکمی دام کوچک هم از جمله دیگر قسمت هایی هستند که می توانند توسط این پروب مشاهده شوند.

پروب آرایه فازی Phased Array Probe

پروب آرایه فازی، به صورت ویژه و تخصصی برای بررسی قلب حیوان ساخته شده است. این پروب عمق نفوذ بالایی دارد و برای تصویربرداری از قلب و فضای بین دنده ها گزینه ایده‌آلی است. این پروب برای طیف گسترده ای از حیوانات قابل استفاده است و تصاویر دقیقی حاصل می کند. Footprint این پروب کوچک و مربعی است و معمولا تصویری مثلثی ایجاد می کند. ابعاد و طراحی این پروب باعث می شود به راحتی در فضای بین دنده ای قرار بگیرد، تصویر واضحی از قلب ارائه و حتی حرکات سریع دریچه های قلب را نیز ثبت کند. در پروب آرایه فازی موج به صورت الکتریکی هدایت می شود و فرکانس آن بین 1 تا 5 MHz است.

پروب رکتال Rectal Probe

این مدل پروب، بیشتر برای معاینات و تصویربرداری داخلی طراحی شده و به خصوص برای دام بزرگ، مورد استفاده قرار می گیرد. یکی از مهم ترین کاربردهای پروب رکتال در تشخیص بارداری در دام بزرگ و به صورت کلی موارد مرتبط با تولید مثل است. پروب رکتال، خود در دو مدل ساخته می شود که رایج ترین آن پروب خطی رکتال یا Linear Rectal است. این پروب بلند و باریک است و معمولا برای بررسی مشکلات حوزه تولید مثل در حیواناتی مانند گاو و اسب به کار می رود.

راهنمای انتخاب پروب مناسب دامپزشکی

یکی از مهم ترین مواردی که در انتخاب دستگاه سونوگرافی دامپزشکی باید مد نظر قرار بگیرد، نوع پروب دستگاه است. این موضوع شاید از دید برخی متخصصان پنهان بماند و تنها کیفیت تصویر را مد نظر قرار دهند؛ اما باید دانست که در واقع نوع پروب و کیفیت آن است که کاربری دستگاه را مشخص می کند. توجه به برخی نکات کمک می کند که پروب سونوگرافی مناسب با اهداف دامپزشک انتخاب شود:

• در قدم اول باید نوع پروب را براساس نوع فعالیت دامپزشک انتخاب کرد. اگر دامپزشک یا کلینیک در حوزه درمان دام بزرگ فعالیت می کنند، پروب رکتال از انتخاب های ضروری به شمار می رود. با این حال در کلینیک های عمومی به ویژه کلینیک های دام کوچک، پروب میکروکانوکس کاربرد فراوانی دارد. پروب کانوکس و خطی گزینه های بعدی در کلینیک ها به شمار می روند.
• نوع تصویربرداری و اندام مورد نظر، گزینه دیگری است که باید مد نظر قرار بگیرد. اگر دامپزشک می خواهد به کمک دستگاه از قلب هم تصویربرداری کند، وجود پروب آرایه فازی ضروری است. همانطور که گفته شد، پروب کانوکس و میکروکانوکس برای بررسی اندام های داخلی و پروب خطی برای تصویربرداری از بافت های سطحی تر مانند عضلات و مفاصل به کار می روند.
• طراحی، ساخت و دوام از دیگر مواردی است که در انتخاب پروب باید به آن دقت کرد. پروب برای مدت طولانی در دست متخصص قرار می گیرد و باید به گونه ای ساخته شده باشد که استفاده از آن، دامپزشک را خسته نکند.
• اگر پروب برای استفاده در کلینیک های سیار به ویژه برای دام بزرگ انتخاب می شود باید در برابر پارامترهای محیطی مانند گرد و غبار هم مقاومت بالایی داشته باشد.

نکات مهم در نگهداری از پروب سونوگرافی

با توجه به محدودیت برخی قطعات در کشور و همچنین هزینه تعویض آنها، نگهداری از پروب دستگاه سونوگرافی اهمیت بسیاری دارد. همانطور که بیان شد، در پروب سونوگرافی از کریستال هایی استفاده شده است که بسیار حساس هستند؛ به همین دلیل باید از پروب دستگاه در مقابل ضربه، محافظت کرد. در زمان سونوگرافی از ژل های مخصوص سونوگرافی استفاده می شود؛ کیفیت و مواد سازنده این ژل ها که در تماس مستقیم با پروب هستند، روی سلامت و طول عمر پروب، تاثیرگذارند. پس از پایان تصویربرداری، پروب دستگاه باید به صورت کامل تمیز و به کمک مواد مناسب، ضدعفونی شود. در نهایت باید دقت کرد که در زمان عدم استفاده از دستگاه سونوگرافی، پروب دستگاه در جایگاه و وضعیت مناسب و ایمنی قرار بگیرد.

انتخاب پروب مناسب، عاملی است که با کیفیت تصویر، دقت تشخیص و حتی سرعت تصمیم‌ گیری بالینی در سونوگرافی دامپزشکی، ارتباط مستقیم دارد. در واقع دستگاه سونوگرافی دامپزشکی زمانی می تواند بهترین کیفیت خود را ارائه دهد که پروب مناسبی داشته باشد. در زمان خرید دستگاه سونوگرافی دامپزشکی، باید شرکتی انتخاب شود که علاوه بر معرفی دستگاه، مشاوره دقیقی در زمینه انتخاب نوع پروب سونوگرافی هم ارائه دهد. در کنار آن، خدمات پس از فروش و گارانتی دستگاه و قطعات مختلف آن، از جمله مهم ترین تعهدات شرکت فروشنده به شمار می آیند. شرکت وت مارکت، پیشرفته ترین دستگاه های سونوگرافی و پروب سونوگرافی دامپزشکی را در اختیار متخصصان قرار می دهد.